تو سر ایرانی آن زمان که الب ارسلان تو با ۱۰ هزار نفر در برابر سپاه ۱۰۰ هزار نفری روم ایستاد و مانع ورود آن ها به ایران شد

تو سر ایرانی آن زمان که شاه اسماعیلت ایران را یکپارچگی ملی و  وحدت دینی بخشید

تو سر ایرانی آن زمانی که سردار دلیرت حامی مشروطه شد و تو سر ایرانی آن زمان که فرزندان دلیرت ۱۱ ماه در برابر محاصره ی فرهنگی ایستادند و سر خم نکردند

تو سر ایرانی آن زمان که گرگ هایت به بزغاله هایی دست آموز و رام تبدیل شدند ( بابامیز گوردیدی آن جاق بیز بوگون اللردن اود یین بیر گوزیا دوندیق - بختیار وهابزاده)

تو سر ایرانی آن زمان که دلاورمردان ساوالانت را با خاطر وفا دارای به زبانشان کشتند

تو سر ایرانی آن زمان که فرزندانت رشید تو را خر نامیدند

تو سر ایرانی آن زمانی که معنویات مردمت را هیچ انگاشتند

تو سر ایرانی آن زمان که فرزندانت را به خاطر صحبت کردن و اسم گذاری به زبان مادریشان بیگانه و اخلال گر نامیدند

تو سر ایرانی آن زمانی که سارای تو را به آب انداختند و چشم خان چوپانانت را گریان گذاشتند

تو سر ایرانی آن زمانی که ایوازت را دستگیر کردند و کور اوغلوی تو را در وقت پیری تنها گذاشتند

تو سر ایرانی آن زمان که فرزندانت را در جبهه ها روی مین جا گذاشتی و تو سر ایرانی آن زمان که چندین هزار زندانی سیاسی را در اوین زیر فجیع ترین شکنجه ها از دست دادی

تو سر ایرانی آن زمان که فرزندانت را با جوک و فیلم و هزاران نوشته تحقیر کردند و تاریخ و دستاوردهایشان را لگد کوب کردند

تو سر ایرانی آن زمان که تبریزت فقیر ترین کلان شهر کشور از نظر جایگاه های سوخت شد

تو سر ایرانی آن زمان که دومین شهر دانشگاهی کشور را داری و این شهر به یک مرکز عمده ی فساد اداری تبدیل شد

تو سر ایرانی آن زمان که تبریزت به عنوان بدبوترین شهر جهان انتخاب شد

تو سر ایرانی و سر ایرانی و تنی داری که سرش را زیر پایش لگد کوب کرده است

تو سر ایرانی آن زمان که معادن غنی تو را در جاهای دیگر مصرف کردند و حقوق واقعی مردمت را ندادند

مگر تو گناه و خیانتی مرتکب شده ای که هرکسی گفت "یاشاسین آذربایجان " را دستگیر و زندانی و شکنجه کردند!؟

مگر تو سر ایران نیستی!؟                                     یاساسن اذربایجان                          شهرام عطایی

برخیز و حقوقت را بگیر سر ایران

برخیز

دور سسله اؤز باختینی

                                   ای اؤزوندن خبرسیز

شاهلار تاج وتختینی

                                   قازانمامیش  ظفرسیز

غلبه حاصل اولماز

                                   پولاد اراده  گره ک

                                   بیرده اؤره کدن  کؤمک

کیمی تر تؤکور تورپاغا

کیمی  بار چکر  قاباغا

                                   چالیش بو چکه چکده

                                   نوکر اولما

                                                    اول  آقا !

یاشاسن تورکلر

                                                  شهرام عطایی

اوستاد شهریارین سلیمان رستمه گوندردیگی مکتوبو با جواب (1)

بیز بیر دریا قان ویرمیشیک

زندانلاردا جان ویرمیشیک.

... من ده تکم سیزه قربان،

تک جانیم هاموزا قربان.

شهریار.

«قان وردینیز»،  «جان ویردینیز»

سیز قان سه پیپ اود دردینیز

گوجونوزو گؤستردینیز

حقینیزی ییه نلره-

بیر عصرده نئچه کره.

دردینیزه بیز یانیریق،

سیزی آنیر، هی آنیریق.

گله جگه اینانیریق

بیرلشه جک یاگئج، یا تز

او آیریلان ائللریمیز.

ناحق دگیل آخان قانلار

ویردیگینیز او قربانلار.

فدائیلر، قهرمانلار

ئوز قانینی «وارام»- دییه

بئی ده ویردی گله جگه.

آزادلیغین دگری- قان

یوخدور اونو ساتان، آلان.

ئوز قانینا غلطان اولان

هئچ دیمه دی جان باهادیر.

ویردیگی بئی، صاباحادیر.

گاه گؤزله دین سن فرصتی،

گاه سسله دین عدالتی،

گاه هنری، جسارتی

صبر الینده قول ایله دین .

نفرتینی بول ایله دین

قربان اولوم، «قارداش» - دییه ن

حیدر بابا دیلینه من.

آغ ساققالسان ائلینه سن

دی ستارام، دی بابکم،

دیمه، تکم، دیمه تکم.

بیر اوغلویوق بیر اوبانین،

منیم قانیم- سنین قانین.

سهندین، حیدر بابانین

قارداشی قوشقار داغییام.

آرخاسییام، دایاغییام.

خدافرین کورپوسوندن

کئچن میریک نه سن، نه من.

هله اوردان کئچه بیلن

شعریمیزدیر، گیدر گلر،

آرامیزدا کورپو سالار.

یاشامادیق بیز یاد کیمی

اوچدوق قوشا قاناد کیمی.

سنین شکلین اوستاد کیمی

آسیلیبدیر اطاغیمدا

شعرلرین دوداغیمدا.

هرستمه سینه گردیم،

قلبیمده دیر سینه دردین.

منه سلام دا گؤندردین

سلام اولسون سلامینا-

آنا دیللی کلامینا.

سن اودورسان شیرین- شیرین

دردلرینی او ائللرین.

یارالانان کونوللرین

ملحمی سن ، درمانیسان،

امیدی سن، گمانی سن.

دائم گؤروم سنی اؤنده.

ائللریمین دویونونده.

اولادیمین توی گونونده

سن اولاسان ماسا بگیم

من او زمان  «اوخقای» دییم

ترکها و ايران

ملا محمد فضولي شاعر ولايي ترك زبان جهان اسلام

مولانا حکيم ملامحمد فضولي، معروفترين شاعر سده دهم هجري نه تنها در تاريخ ادبيات ترکي آذري، بلکه درتمامت ادبيات ترکي جايگاه والايي دارد. او فرزند مفتي معروف حله نامبردار به «ملا سليمان» است. زندگينامه نويسان در تراجم احوال، از او به عزت ياد مي کنند و او را به عشيره «بيات»هاي آذربايجان از عشاير 24 گانه اوغوزان منسوب مي دارند. وي در دوران کودکي، تحصيلات خويش را با تحصيل مقدمات عربي و ادب فارسي و ترکي پيش پدر خود آغاز کرد. سپس به تصريح خويش، سالهاي جواني در نجف اشرف در جوار تربت پاک علي بن ابيطالب عليه السلام به خدمت و تحصيل معارف ادامه داده است.

در منابع اسلامي، «مولانا، سلطان الشعرا، شيخ الادبا، افضل الفضلا، حکيم ملا محمدبن سليمان البياتي البغدادي الملقب بالفضولي» ناميده شده است.

دوشدی زنجیره نه خوش یئرده بو سودا دلیسی

عور و عریان باش آچیق اوز چؤووروب صحرایه

قویدی مجنونی یاری یولدا بو صخرا دلیسی

عاشق سوخته دور بولبول شیدا کی دگیل

کی اولوبدور دیه سن بیر گول حمرا دلیسی

رب ارنی دیلنین ذیکری دؤنوب موسایه

دشت ایمنده اولوب نور تجلی دلیسی

چوخلاری مست قیبیب ساقی میخانه عشق

گؤرمدی کیمسه منیم تک بدله رسوا دلیسی

دئمه فرهاد اذله مجنون دلی دیر بیر بری باخ

 بیری شیرین دلیسیدر بیری لیلی دلیسی

کنج وحدتده تباه اولی عزیز عؤمروم حئییف

اولمادی یار منه بیر بت زیبا دلیسی

خوشلیبدیر گؤره سن هانسی مزارستانی

دیون اول زاهده ای بیر کوکه خلوا دلیسی

گول ایاغینده سحر وقتی ییخیلمیشدیم مست

بیری سسلندی کی ای بو گول رعنا دلیسی

بیر آییل گؤر کی نباتی نئجه اوراد ائله ر

نه یاتیبسان بئله ای بیر گؤز شهلا دلیسی

تبریز شهرینده ستارخان سمیناری بیرینجی گونو کئچیریلدی

«آرمان دانشجو» اؤيرنجيسل تشکيلاتي‌نين تشبّوثي ايله تبريزين آزاد بيلي يوردوندا 3گونلوک ستارخان سميناري بیرینجی گونوکئچيريلدی . بو سميناردا شکيل سرگي‌سي ، کيتاب سرگي‌سي ، مشروطه سندلري سرگی‌سی، موسيقي و رقص تؤرن‌لري و ستارخان محوريتينده اوستادلارين دانيشيقلاري اولدی . بو سمينارا آذربايجانين بوتون بؤلگه‌لريندن ضياءلي لار ، يازيچيلار ، صنعتکارلار و شاعيرلر قاتيليب و اؤز نؤبه لرينده چيخيشلار ائتدیلر.

تؤرنین یئری: تبریزین آزاد بیلی یوردو، علامه جعفری ساختیمانی(شوماره 1 ساختمان)،آمفی تئاتر

تؤرنین چاغی: ٣٠–٢٩–٢٨آبان

_________________________________________

قارا باغ بیزیمدیر

یاشاسن اذر بایجان                                         

ترجمه فارسی:

جلاد كتابهايی كه تل تل میسوزانی
شهرت هزار كمال و آرزوی هزار دل است.
ما از اين دنيا كوچ میكنيم و آنها يادگار میمانند
در هر ورقش چه احساسهای انسانی نقش بسته است
شهرت هزار كمال و آرزوی هزار دل است

كتابهايی كه میسوزانی شعله میكشند٫ درست نگاه كن!
شعله ها تاريكی را روشن میسازد
ارواح نجيب شعرا از قبرها برمیخيزند
و به ملت قهرمانی كه عشق بزرگی دارد آفرين میگويند
شعله ها تاريكی را روشن میسازد

جلاد باياتیها و قوشماها در زبان من است
بگو دل سنگت آنها را حيچ احساس كرد؟
در پرده هر گرايلی دل هزار مادر نهفته است
هر شكسته ام فرزند آرزوی مقدسی است
بگو دل سنگت آنها را هيچ احساس كرد؟

بگو ببينم تو به زبان شعر من با حقارت مینگری؟
غزل فضولی شهرت شرق پير است
آيا تو به ايل و ملت من ترك خر میگويی؟
زيبای آذربايجان به داهيها شير داده است
غزل فضولی شهرت شرق پير است

جلاد آرزوها اگر بسوزند و آتش شوند خاكستر نمیشوند
؛مادر طبيعت انسان را بنده نزاده است
دنيای هر دلی در آرزوی سعادتی است
داستان هر آزادی را با خونها نوشته اند
مادر طبيعت انسان را بنده نزاده است.

تاريكی زشت رو از روز ازل دشمن من است
هر خاكی عشقی و هر ملتی نامی دارد
شهرت خودم را با تمام كاينات عوض نمیكنم
منم فرزند آفتاب پوش ديار آتش ها
هر خاكی عشقی مخصوص خود و هر ملتی نامی دارد

آن چوبه های دار چيست٫ بگو چه كسانی را به آنها میآويزند؟
صدای حق وطنم را بازيچه پنداشته ای؟
بايست٫ آگاه باش٫ در هر دلی شير آگاهی است
كه پنجه توانايش گلويت را خواهد فشرد
ندای حق وطنم را بازيچه میپنداری؟

جلاد بگوببينم تو نسل فدائيان را بر میاندازی؟
خونی كه مانند گرگ میخوری خون صاف ملت من است
زمان میرسد٫ صدای پايش را میشنوم
روح قيام شهيدان گلويت را خواهد فشرد
خونی كه مانند گرگ میخوری خون صاف ملت من است

تاريخ را ورق بزن و از من شرم كن
مادرم تومريس مگر سر كيخسرو را نبريد؟
تاج گل كوراوغلو و ستارخان بر سر من است
مادرم تومريس مگر سر كيخسرو را نبريد؟

آذربايجان ميللی حؤكومتی هيمنی-سرود حكومت ملی آذربايجان
سؤزلر-شعر: ميرمئهدی ائعتيماد-ميرمهدی اعتماد
موسيقی: جهانگير جهانگيروف

! ائی وطنيم آذربايجان
ابدی اودلاردان نيشان
آدلی سانلی گئچميشين وار
سن بؤيوتدون قهرمانلار
قوجا شرقين چيراغیسان
آزادليغين بايراغیسان
تاريخ بويونجا ياديگار
ايفتيخارلی آثارين وار

سن سن بيزه آنا وطن
سن سن بيزه نئعمت وئره ن
سن سن بيزه روح و روان
! ياشا٫ ياشا آذربايجان

ال اوزاتدی يادلار سنه
پوزماق اوچون عيززتينی
قالخدی شرفلی فيرقه ميز
حيفظ ائيله دی حؤرمتينی
آزادليغی برپا ائديب
.نيشان وئردی قودرتينی

سن سن بيزه آنا وطن
سن سن بيزه نئعمت وئره ن
سن سن بيزه روح و روان
!ياشا٫ ياشا آذربايجان

!آذربايجان٫ آذربايجان
آسلانلارين مكانیسان
سن قوردوغون يئنی حيات
خالقيميزا وئردی نيجات
گؤزه ل گونلر گتيريب سن
ستتارخانلار يئتيريب سن
!قوی يوردوموز جننت اولسون
!دوشمن باغری قانلا دولسون

سن سن بيزه آنا وطن
سن سن بيزه نئعمت وئره ن
سن سن بيزه روح و روان
ياشا٫ ياشا آذربايجان!

 بوندان سونرا آذربايجان
بير رؤوضه-يی ريضوان اولار
گئرچكله نر تازا حيات
كؤهنه دونيا ويران اولار
داغلار گولر٫ باغلار گولر
چؤللر بويو گولزار اولار

سن سن بيزه آنا وطن
سن سن بيزه نئعمت وئره ن
سن سن بيزه روح و روان
!ياشا٫ ياشا آذربايجان

به آتش كشيدن كتابهای تركی:

(نقل به مضمون از كتاب "تاريخ زبان و لهجه های تركی"٫ دكتر جواد هئيت)

این ایل گولی معروف تبریزهست . یکی از قدیمی ترین و دیدنی ترین نقاط آذربایجان که هر ساله در ایام بهار و تابستان مسافران و جهانگردان بسیاری به خود می بیند

یاشاسن اذربایجان               

بیر اوشاغلیغدا خوش اولدوم اودا یئر گوی قاچاراق

قوش کیمی داغلار اوچوب یئل کیمی باغلار گئچدی

ســونرا بیردن قاطار آلتــــیندا قـــالیب اوســتومــدن

دئــیه بیلمــم نـه قـه در سئل کـیمی داغـلار گئــچدی

اوره کــیم دن خبر آلســان نِــجه گئــچدی اومــرون

گوز یاشیملا یازاجاق ، مـن، گونوم آغلار گئــچدی

............................

 آذربايجان ميللی قهرمانی­نين روحونا درین سايغي­لاريميزي بيلديریب،کئچن ایللرده کی یوکسک بابک،شهیدستارخان و بویوک صفرخان قورولتایلاریندا و  توره نلرینده وئریلمیش بیانیه لره،آذربایجان دانشیر مانیفئستینه و هابئله 9نجو جومهوریت باشغانلیغی سئچکیلردن قاباق آذربایجان آیدینلاری نین« ایلک موطالیبه لر »آدلی اولوسا موراجیعتینه تاکید ائدره ک اعلان ائدیریک:

هله بیلمزدر تورکون قدرین  

من پارسابادان بوتون تورکلر سالام دییرم    

                                                        بیر کلمه دییرم   یاشاسن اذر بایجان

اذری اغلو  شهرام عطایی

منی خلق ایله میش اولجه خدا    سورا وِِِِِرمیش وطنیم نشو و نما

وطنیم وردی منه نان و نمک     وطنی منجه اونوتماق نه دمک

انادر هر کیشی یه اوز وطنی   بسله ییب سین سی  استونده منی

سویو دور دولانیب قانیم اولوب    او منیم سوگیلی جانانیم اولوب

ساخلارام گوزلریم اوسته اونی من    اولرم الدن اگر گعتسه وطن

وطنی سومیه ن انسان اولماز    اولسا او شخص ده وجدان اولماز

وطنیم مغاندر اونا افتخار الییرم 

یاشاسن تورکلر

                     یانسن دیلیم اغزمدا دسم نازن از ات

                     ناز ات من ای سوگیلی جانان من ناز ات

سودییب دیر من اولد انام اب کی یوخ

                              یوخو ایردی اوشاخلقدا من اب کی یوخ

ایلکدفه کی چورک وردی من نان دمدی

                          اورگدنده دوزدانه نمکدان دمدی 

انام اختر دمییبدیر من اولدوز دییب او

                            سو دوناندا دمییب یخ دی بالا بوز دییب او

قار دییب برف دمیب دست دمیب ال دییب او

                                     من هچواخت بییا سویلمیبدیر گول دییب او

           یاشاسن اذربایجان

                                                                                       (شهرام عطایی)